Om af te vallen moet je meer calorieën verbruiken dan je binnenkrijgt. Of simpel gezegd gewoon minder eten dan je normaliter gewend bent. De wetten van de natuur zijn wat dat betreft heel simpel. De praktijk wijst echter uit dat ondanks deze simpele wet afvallen toch een enorme strijd kan zijn. Afvallen blijkt een enorme kluif te zijn. Maar waarom is dat eigenlijk zo?

Hardnekkige gewoontes

Om af te vallen moet een verandering plaatsvinden in de manier hoe iemand eet. Bepaalde eetgewoontes moeten wellicht verdwijnen en nieuwe eetgewoontes moeten worden geïntegreerd. Om iets te bereiken moet de persoon iets doen en soms iets laten. Het aanpassen van deze gewoontes blijkt echter vaak een enorme strijd te zijn. Een persoon leeft jarenlang volgens een vast patroon geleefd en moet dat plots opgeven en veranderen. Het veranderen van gewoontes is onwennig, is moeilijk en kost daardoor veel energie. Logisch ook. Oude geliefde gewoontes moeten worden opgeven voor nieuwe gewoontes die je niet kent. Dit geeft dan ook een mentale strijd en is een belangrijke punt waarom afvallen zo moeilijk is. Het opgeven van oude gewoontes en het aanleren van nieuwe gewoontes.

Omgeving

Naast hardnekkige gewoontes is de omgeving een belangrijke factor of het iemand lukt om af te vallen. Omgevingsfactoren hebben een niet te onderschatten factor die doorslaggevend is. Wanneer iemand besluit om te gaan afvallen is support uit de omgeving erg belangrijk. Zeker op momenten wanneer het zwaar is. Hoewel in sommige gevallen de omgeving juist heel stimulerend kan zijn door positieve reacties te geven, komt het ook voor dat de omgeving negatief reageert. Daarnaast speelt het voedselaanbod vandaag de dag ook een grote rol. We leven in een omgeving waarin ongezonde eet en leefpatronen worden gestimuleerd. De kunst is dan ook om deze verleidingen te kunnen weerstaan en de eigen koers te blijven varen. De afbeelding is een heel goed voorbeeld hiervan..

Geen duurzame methode

Doordat we snel een quick fix willen grijpen we naar methodes die snel een resultaat geven. Dit kunnen een van de vele diëten zijn die er aangeboden worden. En ondanks de verschillende uitganspunten van deze diëten hebben ze allemaal één ding gemeen: weinig calorieën. Een resultaat wordt in korte tijd gerealiseerd, maar een resultaat op lange termijn wordt niet behaald door de strenge eisen van deze diëten. Een nieuwe levensstijl is de juiste als hij op lange termijn is vol te houden. Diëten is een methode die werkt op de korte termijn, alleen op de lange termijn weten maar weinig mensen het vol te houden.

Conclusie

Om af te vallen moet je simpel gezegd minder calorieën binnenkrijgen. De wetten van de natuur zijn wat dat betreft heel simpel. Echter weten we allemaal dat in de praktijk afvallen een behoorlijke kluif is. Daar zijn verschillende redenen voor aan te wijzen. Laten we beginnen met de mentale strijd die gevoerd moet worden. Oude gewoontes moeten ingeruild worden voor nieuwe en dat is nou eenmaal erg lastig. Daarnaast leven we in een omgeving waarin voedsel op elke hoek van de straat wordt aangeboden. Een omgeving die het afvallen niet stimuleert. Daarnaast moet je ook maar net steun krijgen van jouw omgeving. Dit is ook niet altijd het geval. Als laatste reden slaagt het afvallen vaak niet doordat mensen te snel resultaat willen. Ze grijpen naar een dieet en kunnen dat niet volhouden waardoor ze in een oud patroon vervallen.
alt

Wil je mij als coach?

Naast mijn werk als schrijver, blogger en presentator ben ik in de kern diëtist en voedingscoach. Ik begeleid mensen op verschillende terreinen. Afvallen, aankomen, specifieke gevallen of een gezondere levensstijl aanleren. Heb je interesse? Lees hier wat ik voor jou kan betekenen.

Heb je interesse?

Stuur een e-mail naar jonathan.klaassen@hotmail.com en vertel me wat je wilt bereiken. Als je je nummer achterlaat bel ik je even op.

Doordeweekse dagen bevatten over het algemeen meer regelmaat en structuur dan weekenddagen. Eten op gezette tijden en maaltijden die gelijk zijn. In het weekend heb je meestal minder afspraken en kan je wellicht uitslapen. Je hebt vrijheid om te doen en te laten wat je wilt. En hoewel je alle vrijheid hebt om te doen en laten wat je wilt, zit je maandag wel met een knagend schuldgevoel. Daarom geef ik jou 3 tips die je zelf kunt toepassen om je weekend op een goede manier door te komen.

Tip 1# Bereid en plan door!

Het voorbereiden van maaltijden hoeft niet in het weekend te stoppen. Je helpt jezelf er juist mee om dit wél te doen. Zonder voorbereiding is de kans groter dat je meer of anders gaat eten. Vervolgens komt het schuldgevoel en ben je verder verwijderd van je doel. Iets wat je eigenlijk helemaal niet wilt.

Je hoeft nou niet bang te zijn dat je alles moet voorbereiden en moet gaan plannen van minuut tot minuut. Er is echt wel een middenweg in het geheel waarbij het ook simpel kan. Bedenk voor jezelf of je wilt gaan trainen én bedenk hoe je wilt omgaan met het eten. Wanneer wil je gaan eten, wat wil je eten en hoeveel ongeveer. Hierdoor ontstaat een zekere structuur die als houvast dient voor jouw weekend waardoor jij maandag niet met de gebakken peren zit.

Ga je de deur uit? Houd het dan vooral simpel. Denk bijvoorbeeld aan het meenemen van een portie fruit, een handje ongezouten noten, een rijstwafel of broodje met bijvoorbeeld kipfilet, een bakje kwark, eiwitreep of trakteer jezelf op een zelfgemaakte salade. Dit neemt allemaal neemt weinig tijd in beslag. Een kind kan de was doen!

Tip 2# Bezoek op deze manier een restaurant/terras

Hoewel het bezoeken van een restaurant of een terras best een uitdaging is moet je dit niet gaan vermijden. Natuurlijk moet je keuzes maken, maar het betekent niet dat je 180graden moet draaien. Ook hierin is een middenweg. Ga je ergens eten kies dan bijvoorbeeld voor magere vlees- en of vissoorten (kip, biefstuk, witte vis en schaal- en schelpdieren), kies voor veel groenten (vezels zorgen voor verzadiging) en eet tot je 80% vol zit (want waarom moet je per se vol zitten?). Ook is het niet verplicht 3 gangen te nemen (kan er 1 of 2 zijn) en is het echt niet verplicht om een nagerecht te nemen.

Tip 3# Luister naar jezelf

Altijd zullen er mensen zijn die wellicht jouw manier van doen niet begrijpen. En hoewel het heel moeilijk is om weerstand vanuit de directe omgeving te negeren (partner, vrienden of familie), ben jij toch echt zelf degene die beslist een bepaalde lifestyle te leven. Een ander heeft wellicht niet de doelen die jij wilt bereiken. Jij echter wel, je wilt iets bereiken en achteraf moet je je niet schuldig voelen dat je keuzes hebt gemaakt die je eigenlijk niet wou maken. Luister dus naar jezelf!

alt

Wil je mij als coach?

Naast mijn werk als schrijver, blogger en presentator ben ik in de kern diëtist en voedingscoach. Ik begeleid mensen op verschillende terreinen. Afvallen, aankomen, specifieke gevallen of een gezondere levensstijl aanleren. Heb je interesse? Lees hier wat ik voor jou kan betekenen.

Heb je interesse?

Stuur een e-mail naar jonathan.klaassen@hotmail.com en vertel me wat je wilt bereiken. Als je je nummer achterlaat bel ik je even op.

Om gezond en onbezonnen te leven moet je op z’n minst gluten gaan vermijden. Gluten zijn slecht, gluten zijn gevaarlijk, gluten maken ons lichaam het leven zuur. Dit is even een opsomming van de meningen die rondgaan over gluten. Natuurlijk wil jij weten wat hiervan waar is, toch? Lees in dat geval dan even onderstaande tekst.

Wat zijn gluten?

Gluten is de naam van een groep eiwitten die voorkomen in sommige graansoorten, zoals bijvoorbeeld tarwe. Een groep eiwitten die je kunt onderverdelen in twee soorten: de gluteninen en de gliadines. De gluteninen zijn vooral elastisch, de gliadinen hebben meer als eigenschap stroperig te zijn. Deze eigenschappen zijn bij het bakken van brood erg belangrijk. Gluten zorgen namelijk voor de stevigheid en elasticiteit van het deeg. Ze zijn verantwoordelijk voor het vormen van een netwerk tijdens het bakken. Brood zonder gluten zou zonder dit netwerk geen structuur hebben en zal niet goed kunnen rijzen en gisten. Glutenvrij brood maken wordt daardoor een lastige klus (1-2). Echter als je eenmaal weet welke ingrediënten je moet gebruiken is dit overigens goed te doen.

Waar zit gluten in?

Gluten komen voor in sommige graansoorten of producten waar deze graansoorten van zijn gemaakt. Glutenbevattende granen zijn: tarwe, rogge, gerst, spelt, durum en kamut. Daarnaast worden deze granen verwerkt in bijvoorbeeld koek, crackers, pizza, paneermeel, cake en taart. Maar zelfs in producten waar je het niet verwacht kunnen gluten zitten. Bijvoorbeeld bindmiddel, sauzen, snoepjes, ijssoorten of bier. Ook is het bekend dat sommige granen vaak in aanraking komen met granen die gluten bevatten. Een graan kan dan weliswaar van nature glutenvrij zijn, maar uiteindelijk toch gluten bevatten. Het gaat hierbij om de granen haver, boekweit en quinoa. Wil je zeker weten of deze granen glutenvrij zijn, bekijk dan het logo op het etiket (1,3). Staat er glutenvrij op de verpakking dan weet je zeker dat het vrij is van gluten.

Zijn gluten slecht?

Er heerst op dit moment de opvatting dat we allemaal zouden lijden aan een overgevoeligheid voor gluten. Dat is echter glutenvrije lariekoek! Er zijn inderdaad mensen die niet tegen gluten kunnen, maar dat zijn uitzonderingen op de regel.

Mensen die niet tegen gluten kunnen zijn mensen met coeliakie. Iemand met coeliakie heeft een intolerantie voor gluten en kan ze daardoor niet verdragen.
Geschat wordt dat er in Nederland ongeveer 1% deze intolerantie voor gluten heeft (4). Coeliakie is een auto-immuun ziekte en bij een voedingspatroon met gluten kan dit leiden tot een beschadiging aan het slijmvlies van de dunne darm. Bij de consumptie van gluten valt het immuunsysteem de darmwand aan. Veelgehoorde klachten bij coeliakie zijn darmklachten, huidaandoeningen, een tekort aan voedingsstoffen doordat voedingsstoffen minder goed worden opgenomen maar ook psychologische klachten (4-5). Het enige advies bij deze mensen is om glutenvrij te leven.

Naast coeliakie is er ook een andere groep mensen die een overgevoeligheid kan hebben voor gluten. Dit wordt glutensensitiviteit genoemd. Dit betekent dat je na het eten van producten met gluten last kan krijgen van symptomen zoals diarree, opgeblazen gevoel of hoofdpijn bijvoorbeeld (6). Wel is er veel onenigheid of glutensensitiviteit wel echt bestaat al zijn er wel onderzoeken die dit wel laten zien (6-10).

Angst maakt ziek

Momenteel heerst er een kruistocht tegen gluten en voelen we ons soms beter bij een glutenvrij voedingspatroon. Iets wat best gek is, want hoewel 10% van de bevolking denkt een voedselallergie te hebben komt het in werkelijkheid maar 1 tot 3% voor (11-12). We zijn angstig geworden en angst heeft invloed op hoe we ons voelen. Zoals een placebo-effect tot de aanmaak van stofjes zoals endorfines kan leiden en daarmee helend kan werken, werkt dat bij een negatieve verwachting ook. Een nocebo-effect heet dat. Als je vooraf negatieve verwachtingen hebt bij gluten dan bestaat de kans dat je daardoor ook negatieve effecten gaat krijgen. Je kan dus in werkelijkheid wel tegen gluten, alleen door een negatieve verwachting ontstaan er wellicht klachten (13).

Conclusie

Hoewel we bang worden gemaakt voor gluten, kan de meerderheid gelukkig wél tegen gluten. Gelukkig maar, want graansoorten zoals tarwe zijn rijk aan essentiële voedingsstoffen die we goed kunnen gebruiken. Wel zijn er bepaalde groepen waarbij gluten wel een probleem kunnen vormen. Mensen met coeliakie of mensen met een overgevoeligheid (glutensensitiviteit). Voor deze groep mensen kan het verstandig zijn op gluten te letten of is het zelfs noodzakelijk geheel glutenvrij te leven. Echter heeft maar 1% van de bevolking hier last van. Val je niet onder deze groep mensen, maar ben je wel bang voor gluten? Bij negatieve verwachting over een bepaalde stof kunnen er ook klachten ontstaan. Niet negatief denken dus, angst maakt ziek ;)


alt

Bronnen

  1. Eerlijk over eten. Voedingscentrum. Gluten en het glutenvrij dieet. Beschikbaar via: http://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/gluten-en-het-glutenvrij-dieet.aspx
  2. Pahlplatz, R.T.B. Gluten, een gevaar voor de gezondheid? Voedingswaarde. April 2014. Pagina 40-43
  3. Alleswetenovercoeliakie.nl. Waar zitten gluten in? Beschikbaar via: http://www.alleswetenovercoeliakie.nl/behandeling/glutenvrij-dieet/waar-zit-gluten-in/
  4. Coeliakie. De meest onbekende volksziekte van Nederland. Beschikbaar via: https://www.glutenvrij.nl/media/documenten/ncvfolder-huisartsen.pdf
  5. DietCetera. Uw diëtist voor voeding en meer. Gluten intolerantie. Beschikbaar via: https://www.dietcetera.nl/intoleranties-en-aversies/gluten-intolerantie-coeliakie
  6. Sapone A, Bai JC, Ciacci C, et al. Spectrum of gluten-related disorders: consensus on new nomenclature and classification. Beschikbaar via: https://bmcmedicine.biomedcentral.com/articles/10.1186/1741-7015-10-13
  7. Di Sabatino A, Corazza GR. Nonceliac gluten sensitivity: sense or sensibility? Ann Intern Med. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22351716
  8. Bizzaro N, Tozzoli R, Villalta D, et al. Cutting-edge issues in celiac disease and in gluten intolerance. Clin Rev Allergy Immunol. Beschikbaar via: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21181303
  9. Pietzak M. Celiac disease, wheat allergy, and gluten sensitivity: when gluten free is not a fad. JPEN J Parenter Enteral Nutr. Beschikbaar via: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22237879
  10. Biesiekierski JR, Newnham ED, Irving PM, et al. Gluten causes gastrointestinal symptoms in subjects without celiac disease: a double-blind randomized placebo-controlled trial. Beschikbaar via: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21224837
  11. NHG- Standaard Voedselovergevoeligheid. Beschikbaar via: https://www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-voedselovergevoeligheid#idp42335584
  12. Nationaal Kompas Voedselovergevoeligheid. Allergie: Hoe vaak komt het voor en hoeveel mensen sterven eraan? Beschikbaar via: http://www.nationaalkompas.nl/gezondheid-en-ziekte/ziekten-en-aandoeningen/allergie/omvang/
  13. Vermeulen, G. Kruistocht tegen gluten. Volkskrant 2015.

In soja onder de loep deel I is soja aan bod gekomen als prominente peulvrucht in ons huidige voedingssysteem. Of je nou voor- of tegenstander bent de kans is groot dat je regelmatig in aanraking komt met soja. Soja zit namelijk voor 60 tot 70% verwerkt in ons voedsel (1). Dit artikel gaat dieper in op soja en dan met name het effect van soja op onze gezondheid. Hoe zit het bijvoorbeeld met de vrouwelijke hormonen in soja? Wat is de relatie van soja op kanker en hart- en vaatziekten en wat voor toegevoegde waarde hebben de voedingsstoffen in soja voor ons? Deze vragen allemaal in soja onder de loep deel II.

Fyto-oestrogenen

Er is één specifieke stof in soja die positieve en negatieve opschudding veroorzaakt. De stof waar men het dan over heeft zijn de isoflavonen in soja. Isoflavonen zijn plantaardige stoffen die voorkomen in bijvoorbeeld soja, maar ook bonen, erwten en pinda’s (2). De isoflavonen maken de stoffen fyto-oestrogenen aan en deze stoffen hebben een gelijkwaardige structuur als die van het vrouwelijke geslachtshormoon oestrogeen (3). Wanneer het over vrouwelijke hormonen gaat in soja dan doelt men op de fyto-oestrogenen. Op dit moment zijn er geen echte specifieke risico’s bekend zowel positief als negatief. De uitspraak dat fyto-oestrogenen gevaarlijke hormonen zijn kan daardoor ook niet wetenschappelijk onderbouwd worden (4-5).

Kanker

Soja en kanker worden naast de vrouwelijke hormonen vaak met elkaar genoemd. Het gebruik van soja zou kanker kunnen veroorzaken of soja zou juist een preventief effect kunnen hebben. Op dit moment zijn er echter meer onderzoeksresultaten nodig om daar overtuigend iets over te kunnen zeggen. Er bestaan wel resultaten uit een onderzoek waaruit blijkt dat bij vrouwen met borstkanker een hogere consumptie van soja voor een betere prognose kan zorgen, alleen is de bewijskracht niet overtuigend genoeg (6-7). Het gebruik van een supplement met soja of fyto-oestrogenen wordt op dit moment wel afgeraden. De veiligheid van een hoge dosering is namelijk nog niet aangetoond vandaar zo’n advies (6-7). Ook zijn er onderzoeken waaruit blijkt dat de inname van sojaproducten het risico op prostaatkanker zou kunnen verlagen. Een kanttekening hierbij is dat deze onderzoeken zijn gedaan op Aziatische populaties en niet op Westerse populaties. Wederom kan er weer niet overtuigend iets gezegd worden (8).

Hart- en vaatziekten

Soja zou een positief effect hebben op het cholesterolgehalte en daarmee de kans op hart- en vaatziekten kunnen verkleinen. Dit was ook jarenlang de heersende opvatting en dit stond dan ook als claim op verpakkingen van sojaproducten. Echter is men daar nu op teruggekomen en is de claim dat soja cholesterolverlagend werkt niet meer valide. Hier gelijk het bewijs hoe complex de wetenschap is en dat de heersende opvatting van nu niet per se de opvatting zal zijn van later. En dat is een goed punt om te realiseren (9).

Allergie

Soja eiwit is een allergeen en voor mensen met een soja allergie kan bij het eten van dit eiwit een allergische reactie ontstaan. Hoewel per persoon de klachen kunnen verschillen zijn bekende klachten koorts, braken, acne, astma, diarree en jeuk. Hoevaak een soja allergie exact voorkomt is niet bekend, maar het is geen veel voorkomende allergie. Soja heeft voor deze groep mensen een negatief effect op de gezondheid (10-11).

Voedingsstoffen

In soja onder de loep deel I kon je lezen welke voedingsstoffen er in soja zitten. De belangrijkste voedingscomponenten in soja zijn de eiwitten die van hoogwaardige kwaliteit zijn. Soja heeft een hoge eiwitkwaliteit en bevat daardoor essentiële aminozuren. Daarmee kan soja gezien worden als belangrijke vleesvervanger en geschikt voor vegetariërs en veganisten (2,12).

Conclusie

De isoflavonen in soja zijn de stoffen die voor veel ophef zorgen. Deze plantaardige stoffen worden omgezet in fyto-oestrogenen die op hun beurt weer gelijkenissen vertonen met het vrouwelijke hormoon oestrogeen. Op dit moment zijn er echter geen specifieke risico’s bekend dat dit negatieve of positieve effecten zou hebben. Dat geldt ook voor soja in relatie tot kanker. Hoewel er wat resultaten zijn uit onderzoeken die iets bewijzen is de bewijskracht niet overtuigend. Ook is de claim die jarenlang heerste over soja als cholesterolverlagend product afgewezen. Voor mensen met een soja allergie kan soja een probleem vormen. Echter geldt dit maar voor een select groepje, een soja allergie komt namelijk niet veel voor. De eiwitten in soja zijn van een hoge kwaliteit waardoor ze een uitstekende vleesvervanger zijn en geschikt zijn voor vegetariërs en veganisten.

Al met al kan gezegd worden dat angst voor soja daardoor niet op z’n plek is. Natuurlijk zijn er altijd specifieke gevallen waarbij dat misschien wel zo is. Denk bijvoorbeeld aan een allergie. Angst over soja zou terecht zijn als er voldoende wetenschappelijk bewijs is, maar dat is er niet. Dat geldt idem dito voor de vermeende positieve effecten van soja. Ook daar ontbreekt voldoende bewijs. Mijn advies op dit moment luidt: een matige consumptie van soja past goed in een voedingspatroon. Soja is qua eiwit een wonderboon en voorziet jouw lichaam van essentiële aminozuren met name als je vegetariër of veganist bent. Soja kan voor die groepen een belangrijk verschil maken.

PS

Over duurzaamheid en soja schrijf ik later een artikel..


alt

Bronnen

  1. Stichting Ketentransitie Verantwoorde Soja. Factsheet soja. Beschikbaar via: http://www.verantwoordesoja.nl/Content/Files/file/factsheet_soja.pdf 29-10-2015
  2. Food-info.net. Wetenswaar achtergronddossier Soja. Beschikbaar via: http://www.food-info.net/nl/national/ww-soja.htm 29-10-2015
    3.Richie et al. A newly constructed and validated isoflavone database for the assessment of total genistein and daidzein intake. 2006. Beschikbaar via: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16441935 29-10-2015
  3. Taku, K et all. Extracted or synthesized soybean isoflavones reduce menopausal hot flash frequency and severity: systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials 2012. Beschikbaar via: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22433977 29-10-2015
  4. Kennisbank Voedselveiligheid VWA. Voedsel en Warenautoriteit. Soja-eiwit. Beschikbaar via: file:///Users/jonathanklaassen/Downloads/Soja-eiwit.pdf 29-10-2015
  5. World Cancer Research Fund International. Diet, nutrition, physical activity and breast cancer survivors. 2014. Beschikbaar via: http://www.wcrf.org/sites/default/files/Breast-Cancer-Survivors-2014-Report.pdf 29-10-2015
  6. Wereld Kanker Onderzoek Fonds. Na diagnose Kanker. Beschikbaar via: http://www.wkof.nl/nl/kanker-voorkomen/na-diagnose-kanker#Beschermt soja tegen borstkanker of is het schadelijk? 29-10-2015
  7. Yan, L & Spitznagel, E.L. Soy consumption and prostate cancer risk in men: a revisit of a meta-analysis. Clinical Nutrition 2009. Beschikbaar via: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19211820# 29-10-2015
  8. EFSA Journal. Scientific Opinion on the substantiation of a health claim related to soy protein and reduction of blood cholesterol concentrations pursuant to Article 14 of the Regulation (EC) No 1924/2006. Beschikbaar via: http://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/1688 29-10-2015
  9. Stichting Voedselallergie. Soja. Beschikbaar via: http://www.voedselallergie.nl/allergenen/22-soja.html 22-10-2015
  10. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Voedselovergevoeligheid. Beschikbaar via: https://www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-voedselovergevoeligheid#note-14 22-10-2015
  11. Nevo-tabel. Nederlands voedingsstofenbestand. Den Haag: hoontetijl; 2006. P106-P107

Soja is een peulvrucht die tegenwoordig een prominente rol heeft binnen ons huidige voedingssysteem. Of je nou voor- of tegenstander bent er bestaat een grote kans dat je regelmatig in aanraking komt met deze peulvrucht. Bestanddelen van de sojaboon zitten namelijk in 60 tot 70% van onze producten verwerkt (1). En daarmee kan gezegd worden dat soja onderdeel is van ons huidige voedselaanbod. Tijd om daar wat vragen over te stellen. Wat is soja precies? Waarom wordt soja zoveel gebruikt? Wat zit er precies in soja en kan je allergisch zijn voor soja? In deel I antwoord op deze vragen.

Soja

Soja is afkomstig van de sojaboon die zit aan de sojaplant. De sojaboon behoort op zijn beurt weer tot de familie van de peulvruchten. Een eenjarige vlinderbloemige peul met een hoog eiwitgehalte en vetgehalte (1-3). Oorspronkelijk werd soja vooral in China gebruikt, vervolgens kwam het naar Europa en later naar Amerika en op dit moment is soja wereldwijd gezien één van de belangrijkste landbouwgewassen (3).
Wereldwijd wordt ongeveer 276miljoen soja verbouwd, zijn de grootste producerende landen de VS, Brazilië, Argentinië en China en is Nederland na China de grootste importeur van soja ter wereld (1,4). Dat soja zo’n belangrijke landbouwgewas is komt vanwege het hoge eiwitgehalte van de boon en een goede prijsverhouding voor het produceren (5,6). Dat samen maakt soja tot een interessant product voor de industrie vanuit voedingskundige oogpunt als wel financieel.

Het gebruik van soja

Soja is een veelzijdig product en wordt voor verschillende doeleinden gebruikt. Een groot gedeelte van de geproduceerde soja gaat als veevoer naar dieren en de rest wordt gebruikt voor menselijke consumptie (1,2,3,6). Soja vervult zelfs de rol als vervanging van fossiele brandstof. Voor menselijke consumptie is soja de hoofdrolspeler als het gaat om vleesvervangers. Tahoe en tempeh en andere vleesvervangers bestaan voor een groot gedeelte uit soja (6). Voor vegetariërs en veganisten is soja dan ook een belangrijke bron om aan hun eiwitten te komen. Voor mensen die niet tegen melk kunnen vanwege een koemelkallergie of een lactoseintolerantie kan soja ook uitkomst bieden. Er bestaat namelijk sojamelk waarbij soms extra vitamines en mineralen zijn toegevoegd om vergelijkbare voedingswaarde te creëren (4,6). Van soja wordt verder olie gemaakt wat terug te vinden is in ketjap en sojasaus en bestanddelen van soja worden gebruikt voor ontbijtgranen, noodles, babyvoeding en het wordt verwerkt in margarines, mayonaise, soep en chocolade (2,6). De sojaboon is daarmee een veelzijdige boon voor de industrie en daarmee een belangrijke voor ons voedingssysteem.

Voedingswaarde soja

Soja heeft een hoge eiwitgehalte, bevat vetten en daarnaast koolhydraten (3,4). Met name de hoge kwaliteit eiwit in soja maakt de voedingswaarde ervan tot een waardevolle. Dat een product een hoge kwaliteit eiwit heeft betekent dat het veel aminozuren bevat. Soja bevat dus een compleet aminozuursamenstelling. Waar normaal gesproken plantaardige producten niet alle aminozuren bevatten is soja hier een uitzondering op. Dat maakt de sojaboon tot een bijzondere. Soja is daarmee een uitstekende eiwitbron en kan als vervanger worden gezien van dierlijke eiwitten. Op het gebied van vitamines zijn er een aantal B-vitamines te vinden en qua mineralen vooral kalium, fosfos en magnesium. Daarnaast is soja ook een bron van vezels (4).

Soja allergie

Er zijn mensen die een allergie hebben voor soja. Zoals er ook mensen zijn die een allergie hebben voor gluten of voor lactose bijvoorbeeld. Soja eiwit is een allergeen en voor mensen met een soja allergie kan bij het eten van dit eiwit een allergische reactie ontstaan. Hoewel per persoon de klachen kunnen verschillen zijn bekende klachten koorts, braken, acne, astma, diarree en jeuk. Hoevaak een soja allergie exact voorkomt is niet bekend, maar het is geen veel voorkomende allergie (1,7,8)

Conclusie

Soja is een peulvrucht afkomstig van de sojaplant met een hoog eiwit en vetgehalte en is wereldwijd één van de belangrijkste landbouwgewassen. Momenteel wordt er per jaar 276miljoen ton soja verbouwd waarvan Nederland de op één na grootste importeur is. Soja wordt zowel gebruikt voor veevoer als voor menselijke consumptie. Soja is vanwege de hoge eiwitkwaliteit een goede bron als vleesvervanger en daarmee geschikt voor vegetariërs en veganisten en sojamelk kan uitkomst bieden voor mensen met bijvoorbeeld een koemelkallergie of lactoseintolerantie die niet tegen melk kunnen. Daarnaast wordt soja verwerkt in bijvoorbeeld noodles, babyvoeding, margarine, soepen en zelfs als fossiele brandstof. Het hoge eiwitgehalte in soja geeft het een goede voedingswaarde en daarnaast bevat het een aantal B-vitamines, mineralen en vezels. Mensen kunnen ook allergisch zijn voor soja. Een soja allergie betekent dat iemand allergisch is voor het eiwit in soja en daardoor een allergische reactie kan krijgen. Een soja allergie komt echter niet veel voor. In deel II wordt dieper in gegaan op de positieve en negatieve berichten rondom soja. Kan je van soja kanker krijgen of heeft soja een preventieve werking? En klopt het dat soja hormoonversterkend werkt of is daar niks van waar? Meer van deze vragen in deel II.


Bronnen

  1. Stichting Ketentransitie Verantwoorde Soja. Factsheet soja. Beschikbaar via: http://www.verantwoordesoja.nl/Content/Files/file/factsheet_soja.pdf 22-10-2015
  2. Voedingscentrum. Eerlijk over eten. Soja en sojaolie. Beschikbaar via: http://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/soja.aspx 22-10-2015
  3. Food-info. Wetenswaar achtergronddossier soja. Beschikbaar via: http://www.food-info.net/nl/national/ww-soja.htm 22-10-2015
  4. Nevo-tabel. Nederlands voedingsstofenbestand. Den Haag: hoontetijl; 2006. P106-P107
  5. Dossier Veevoer. Nederland haalt doel verantwoorde soja niet. 2014. Beschikbaar via: https://milieudefensie.nl/veevoer/nieuws/nederland-haalt-doel-verantwoorde-soja-niet 22-10-2015
  6. Catsberg, C.M.E., Kempen-van Dommelen, G.J.M. Levensmiddenleer. Nijmegen: Hbuitgevers; 2008. P137-P140
  7. Stichting Voedselallergie. Soja. Beschikbaar via: http://www.voedselallergie.nl/allergenen/22-soja.html 22-10-2015
  8. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Voedselovergevoeligheid. Beschikbaar via: https://www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-voedselovergevoeligheid#note-14 22-10-2015